Sử dụng tác phẩm đã công bố: Những điều bắt buộc phải biết theo pháp luật Việt Nam

Bạn đang muốn sử dụng tác phẩm đã công bố cho hoạt động học tập, giảng dạy, truyền thông, kinh doanh hay sáng tạo nội dung nhưng lo ngại rủi ro vi phạm bản quyền? Đây là băn khoăn rất phổ biến trong bối cảnh nội dung số phát triển mạnh và chế tài xử phạt ngày càng nghiêm khắc.

Công bố tác phẩm là gì?

Theo pháp luật sở hữu trí tuệ Việt Nam, công bố tác phẩm là việc đưa tác phẩm văn học, nghệ thuật hoặc khoa học đến với công chúng bằng bất kỳ hình thức nào, với sự đồng ý của tác giả hoặc chủ sở hữu quyền tác giả.

Việc công bố có thể được thực hiện thông qua:

• Xuất bản (sách, báo, tạp chí, ấn phẩm điện tử)

• Biểu diễn, trình chiếu, phát sóng

• Trưng bày, triển lãm

• Đăng tải trên nền tảng số

• Hoặc các hình thức công khai hợp pháp khác

Công bố tác phẩm là quyền nhân thân quan trọng của tác giả. Tác giả hoặc chủ sở hữu quyền tác giả có toàn quyền quyết định:

• Thời điểm công bố

• Hình thức công bố

Ý nghĩa của việc công bố tác phẩm

Việc xác định một tác phẩm đã được công bố hợp pháp hay chưa có ý nghĩa rất quan trọng trong quá trình sử dụng, cụ thể:

Căn cứ tính thời hạn bảo hộ quyền tác giả

Thời điểm công bố là một trong những mốc quan trọng để xác định thời hạn bảo hộ quyền tác giả, đặc biệt đối với một số loại hình tác phẩm theo luật định.

Xác định phạm vi bảo hộ theo lãnh thổ

Quyền tác giả có tính chất lãnh thổ. Việc công bố tác phẩm giúp xác định quốc gia hoặc khu vực pháp lý mà tác phẩm được bảo hộ.

Điều kiện áp dụng các ngoại lệ sử dụng tác phẩm

Các quy định tại Điều 25, Điều 25a và Điều 26 Luật Sở hữu trí tuệ chỉ áp dụng đối với tác phẩm đã được công bố hợp pháp.
Nếu tác phẩm chưa công bố, việc sử dụng gần như luôn phải xin phép.

Ngoài ra người dùng có thể tìm hiểu thêm một số nội dung liên quan khác như:

• Tác phẩm phái sinh: Định nghĩa, quyền tác giả và lưu ý pháp lý
• Vi phạm bản quyền âm nhạc là gì? Cách biết và phòng tránh
• Tất tần tật về khiếu nại bản quyền 2025: Những điều bạn cần biết

Trường hợp sử dụng tác phẩm đã công bố không cần xin phép, không phải trả tiền bản quyền

Theo khoản 1 Điều 25 Luật Sở hữu trí tuệ 2005, được sửa đổi, bổ sung năm 2022 (có hiệu lực từ 01/01/2023), người sử dụng được phép khai thác tác phẩm đã công bố mà không cần xin phép, không phải trả nhuận bút hoặc thù lao, với điều kiện phải ghi rõ tên tác giả và nguồn gốc tác phẩm, đồng thời không làm ảnh hưởng đến việc khai thác bình thường của tác phẩm.

Các trường hợp bao gồm:

• Sao chép một bản để phục vụ nghiên cứu khoa học, học tập cá nhân, không vì mục đích thương mại

• Sao chép một phần hợp lý tác phẩm bằng thiết bị sao chép cho mục đích học tập, nghiên cứu

• Trích dẫn hợp lý để bình luận, minh họa, giới thiệu, trong báo chí, tác phẩm khác, phim tài liệu, chương trình phát sóng

• Sử dụng tác phẩm để minh họa trong giảng dạy, bao gồm bài giảng trực tiếp hoặc hệ thống nội bộ của cơ sở giáo dục

• Sử dụng trong hoạt động công vụ của cơ quan nhà nước

• Hoạt động thư viện phi thương mại (sao lưu, liên thông thư viện, phục vụ học tập)

• Biểu diễn tác phẩm nghệ thuật trong hoạt động văn hóa, tuyên truyền không vì mục đích thương mại

• Chụp ảnh, ghi hình tác phẩm mỹ thuật, kiến trúc trưng bày nơi công cộng nhằm mục đích giới thiệu

• Đưa tin thời sự, sử dụng hình ảnh – âm thanh từ sự kiện thời sự

• Đăng tải lại bài phát biểu công cộng, bài giảng phục vụ thông tin thời sự (trừ khi tác giả tuyên bố giữ bản quyền)

• Sử dụng tác phẩm phục vụ người khuyết tật theo Điều 25a

Trường hợp sử dụng tác phẩm đã công bố không cần xin phép nhưng phải trả thù lao

Theo Điều 26 Luật Sở hữu trí tuệ, có những trường hợp không cần xin phép trước, nhưng bắt buộc phải trả tiền bản quyền cho chủ sở hữu quyền tác giả.

Phát sóng và khai thác thương mại

• Tổ chức phát sóng được sử dụng tác phẩm đã công bố hoặc đã được định hình trên bản ghi âm, ghi hình để phát sóng có quảng cáo, tài trợ hoặc thu phí

• Tổ chức, cá nhân được sử dụng bản ghi âm, ghi hình đã được phép định hình cho mục đích thương mại

➡ Trong các trường hợp này, tiền bản quyền phải được thanh toán kể từ thời điểm sử dụng, theo thỏa thuận hoặc theo khung giá do Chính phủ quy định nếu không thỏa thuận được.

Giới hạn áp dụng

• Không được làm cản trở việc khai thác bình thường của tác phẩm

• Không gây thiệt hại bất hợp lý đến quyền và lợi ích hợp pháp của tác giả

• Không áp dụng cho tác phẩm điện ảnh

Trường hợp theo điều ước quốc tế

Việc dịch hoặc sao chép tác phẩm nước ngoài phục vụ giảng dạy, nghiên cứu phi thương mại được thực hiện theo điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên, theo hướng dẫn của Chính phủ.

Trường hợp không xác định được chủ sở hữu

Nếu không thể xác định hoặc tìm thấy chủ sở hữu quyền tác giả, việc sử dụng phải tuân theo quy định riêng của Chính phủ.

Lưu ý quan trọng khi sử dụng tác phẩm đã công bố

• Luôn kiểm tra tình trạng bản quyền trước khi sử dụng

• Phân biệt rõ mục đích thương mại và phi thương mại

• Ghi đầy đủ tên tác giả, nguồn gốc tác phẩm

• Không sử dụng vượt quá phạm vi “hợp lý” theo luật

• Không suy đoán “tác phẩm đăng mạng là được dùng tự do”

Giải pháp sử dụng tác phẩm đã công bố an toàn, đúng luật

Việc sử dụng tác phẩm đã công bố đòi hỏi hiểu đúng pháp luật và tuân thủ đầy đủ nghĩa vụ bản quyền. Đối với cá nhân, doanh nghiệp, nhà sáng tạo nội dung, việc chủ động xin tư vấn và hỗ trợ chuyên nghiệp là giải pháp an toàn và bền vững.

BHMEDIA là đơn vị uy tín hàng đầu trong lĩnh vực bản quyền tại Việt Nam, với nhiều năm kinh nghiệm:

• Đại diện bảo vệ quyền lợi cho hàng nghìn tác giả, chủ sở hữu

• Tư vấn xin phép, thanh toán bản quyền đúng quy định

• Quản lý, khai thác tác phẩm minh bạch – hợp pháp – hiệu quả

BHMEDIA cam kết đồng hành cùng bạn trong quá trình sử dụng nội dung đúng luật, tránh rủi ro pháp lý và phát triển bền vững trong kỷ nguyên số.